" Kenar Bilinç " (Fringe Consciousness)

Uzunca işlenen bir konu bu hafta ama kısa bir alıntı yapmak istiyorum ;

Kenar bilinç ile merkezi bilince verilebilecek örneklerden ikisi, (1) Heyecanları/güçlü duyguları "hissetme bilinci" (2) heyecanların/güçlü duyguların "kendisinin bilinci" , ve ikisinin "belirleyiciliği". (intentionality - anticipation)

Bu bakış açısını tek başına değerlendirmek biraz kafa karıştırıcıdır. Kısaca kendini ampirik olarak tanımlayan Dr. Bernard J.Baars'ın sözleriyle anlatmaya çalışacağım :

Collin McGinn'in de dediği gibi " heyecanlar/güçlü duygular dünyadaki olaylarla ilgilidir ". Bununla birlikte, heyecanların acısı (yada hazzı) çok büyüktür. Sanırım herhangi bir klinik psikolog yada psikiyatrist bu durumu anlaşılır buluyordur. Her iki taraf da mevcuttur. Heyecanların/güçlü duyguların deneyimi hislerdir, ve onların 'belirleyiciliği' dir. Gerçek şu ki bu durum genellikle kişinin kendi hayatındaki gerçek olaylar ile alakalıdır. Fakat beyin ikisi ile de ilgilenmez - yada durumlarıyla ; yapabildiği zaman - ikisini de yapar.

Kenar bilincin de neurobiolojik ilişkisini incelemek için ampirik yaklaşımlara gerek vardır.
Örneğin, görsel algılarımız açısından, dünyayı 'yaklaşık/proximally' olarak görme yeteneğine sahip olduğumuzu biliyoruz, (gözlerimize ve kulaklarımıza etkisi olan uyaranlar bakımından). Ve aynı zamanda, 'merkezden uzak/mesafeli/distally' olarak görüyoruz (dünyadaki olaylar gibi).

Kenar bilince bir kaç örnek daha vermek gerekirse;
- Doğruluğun hissedilmesi
- Güzelliğin hissedilmesi
- tutarlılığın hissedilmesi
- anomalinin (sapaklık, düzgüsüzlük) hissedilmesi
- aşinalığın hissedilmesi
- çekiciliğin hissedilmesi
- iticiliğin hissedilmesi

Bu kenar bilinç durumlarının bir kısmı merkezi bilinç durumlarını da içerirler, ve çok büyük bir kısmı da merkezi değildir.
Bir kısım durumun içeriği olaysal hafıza deneyimlerimizle paralellik gösterirken, bir kısım durumun içeriği de merkezi bilincimiz tarafından tetiklenir.

Kenar bilinç konusunda araştırmalar oldukça yenidir.
Konu ile ilgili oldukça fazla kaynak vardır ve soruların cevabının bu kaynaklar içinde olması da muhtemeldir.
Tüm soru işaretlerine rağmen kenar bilincin kullanımsal tanımını verebiliriz - örneğin, iyi bilinen bir şarkının yada sözün aşinalık hissi gibi :

Kenar bilincin kullanımsal tanımları : (operational definitions)

1. doğruluğu kanıtlanabilir kesinlik ve güvende bildirilmesi
2. gönüllü olarak harekete geçirilebilmesi
3. fakat bilinçli olaylardan farklılık gösterdiği rapor edilmemiştir
4. en uygun/optimal rapor verme durumlarında bile.

Örneğin 'dilimin ucunda' durumu; kişi dilinin ucunda olan kelimenin bilgisinin bilincinde ama kelimenin kendisinin bilincinde değildir. Güncel kanıtlar ayırtedici beyin aktivasyonlarını gözlemlemiştir.

Kenar bilinç ile merkezi bilinç arasıdaki en temel farkı basitçe duyumsal olan ve duyumal olmayan bilinç içerikleri ile tanımlayabiliriz. Örneğin, görsel merkezdeki duyumsal deneyimler oldukça açık, ayırt edilebilir, nitel ve kapasite açısından limitlidir. Duyumsal olmayan deneyimler ise 'Frontal Cortex' i kapsayabilir. (Maril, Wagner & Schacter, dilimin ucunda (TOT-Tip of the Tongue), fMRI çalışması.)
Özellikle dorso-lateral, prefrontal cortex: beynin ön üst kısmı ve anterior cingulate cortex: beynin orta çizgisinde yer alan kısımdır.

Beyin anatomi resimleri için Gray's Anatomy from Bartleby.com iyi bir kaynaktır.